Çeviri_TavsiyeleriCümlelerKelime KullanımıStil

Sevgili Türkçemiz

Temel beceriler

Kelime ekonomisi, ifade zenginliği, basit sözcüklerden sakınmak…

Dragoman “Güzel Türkçe, Güzel Çeviri” mottosuyla kurulmuştur. Dil polisliğine soyunmadan, ideolojik kaygılarla sözcük yasaklayanlara kulak asmadan çevirileri dilimize aktarırken yaşayan Türkçeyi kullanmaya, sade, akıcı, anlaşılır metinler üretmeye gayret etmiştir.

Deneyimlerimiz çevirilerde teknik terim hatasının, dil hatalarından daha az olduğunu ve daha kolay fark edildiğini gösteriyor. Örneğin “computer screen” terimini hepimiz “bilgisayar ekranı” veya “bilgisayar monitörü” diye çeviriyoruz. Terim zorlaştıkça ve nadirleştikçe, çevirmen kaçınılmaz olarak araştırıyor, en doğru terimi kullanmak için çaba gösteriyor. 

Ne yazık ki, dilin en basit ögelerinde aynı duyarlılığı görmüyoruz. 

İspanyolca çevirmenler, çoğu zaman İspanyolca dilinden kaynaklanan “Düşünüyorum ki, sanıyorum ki” gibi kalıplarla cümleye giriyorlar. Türkçede yüklem sondadır diye düşünmüyorlar. 

Belirteç (article) olan dillerden Türkçeye çeviri yapanlar, özellikle İngilizceciler cümle içerisinde özensizce “bir” kullanıyorlar. 

Prepozisyonların eklere dönüşebileceği, fiillerin isimleşebileceği, olumlu ifadelerin olumsuz yazılabileceği, ek koyuldukça gereksiz sözcüklerden kurtulunabileceği gibi teknikler gözden kaçıyor. 

Dragoman’la çalışacaksanız, Türkçenin çok aça çok güzel olmalı dostlar. Gelin birkaç örnekle yaklaşımımızı akla yaklaştıralım. 

1- “a, an” belirteçleri ne zaman “bir” diye çevrilir

“Bir” sözcüğünü kullanmak için “bir, tek, özel, belirli veya sayılı” olmak gibi kriterler aranmalı. İngilizcede her belirteç gördüğünüzde “bir” yazmayın. Çoğul ifade edebileceğiniz isimleri “bir” ile tekil yazmayın, “bazı, çeşitli, benzer, vb.” ile tamlayabileceğiniz yerlerde “bir, birçok” yazmayın.

Ne zaman kullanılır?

  • –      Sayarken
  • –      Tanımlarken
  • –      Gerçekten bir ve tek ise
  • –      Rica ederken
  • –      Hikâyelerken

2- “To/For” – “için” midir, “amacıyla” ne zaman kullanılır

    • İngilizcedeki her “for” prepozisyonunu Türkçeye “için” olarak çevirmemek gerekir.      
    •  “için” daha direkt, birebir ve neden-sonuç ilişkileriyle sınırlanabilen, tanımlanabilen durumlarda kullanılır.
    • “amaç” daha kapsamlı, daha karmaşık ve sadece cümlede bahsedilen “neden-sonuç” ilişkisiyle sınırlanmayan durumlara uygundur. 
    • Çeviri Türkçemizi zenginleştirmek adına, “amacıyla” ile değişebilen her “için” sözcüğünü değiştirmek için düşünmeye değer. Başka bir ifadeyle, “amacıyla” ile değiştirilebiliyorsa değiştirseniz iyi olur. 
    • Yukarıdaki cümlede gördüğünüz gibi “için” yerine “adına, üzerine, çerçevesinde, uyarınca” dahil çok farklı çeviriler de kullanabilirsiniz.

Örnek: “için” kullanmadan çevirince daha doğal Türkçe çıkan bir cümle.

English: Ali applied for the university.

Klasik: Ali üniversite için başvurdu.

Dragoman: Ali üniversiteye başvurdu.

Açıklama: “Apply for” kalıptır, “başvurmak” anlamına gelir, “for” bir prepozisyondur, bu çeviride düşer.

Örnek: “için” yerine “amacıyla” kullanabileceğiniz bir çeviri.

English: John bought new equipment for improving our capacity.

Türkçe: John kapasitemizi geliştirmek amacıyla yeni cihazlar aldı.

Açıklama: “için” yerine “amacıyla” yazmamızın iki nedeni var. Birincisi ifadeleri çeşitlendirmek için. Sürekli için yazmak sıkıcı oluyor. İkinci nedenimiz ise fiilin önemine ve hedefin karmaşıklığı. Böyle cümlelerde için yerine amaç, hedef, gerekçe, düşünce, plan gibi alternatiflerle sözcükler kullanmayı tercih ediyoruz.

 

3- “have – has” – var

  • Have/has otomatik olarak sahip olmak diye çevrilmemelidir.
  • Have/has aynı zamanda yardımcı fiildir
  • “own/possess” ile yer değiştirmiyorsa “sahip” yazmayın

Sahip olmak filli Türkçemizde var/yok kombinasyonu ile çok şık ifade edilebilir. Kendinize şunu sormalısınız, “sahip” sözcüğünü eklememe gerçekten gerek var mı? Ve, “sahiplik” aslında neyi ifade eder?

Benzer şekilde, iki elim iki kulağım var, deriz (sahibim demeyiz – İngilizcesi “have”, dikkat ediniz). Param yok deriz, değil mi? Paraya sahip değilim gibi bir cümle düşünebiliyor musunuz?

Have + noun formatının çevirisinde sıkça yapılan hatalar:

Have fun: eğlenmek (bakınız, hiç olmak veya sahip olma kullanmadan bazen isim – fiil dönüşümü gerçekleşiyor, siz de çevirilerinizde bu tür dönüşümler mümkünse kullanın, dilinizi zenginleştirin.)

Have an impact: etkilemek (mümkünse direkt fiille ifade etmeli), etkisi olmak (yerine göre kullanılabilir).

 

4- Yinelenen basit sözcükler

Birden fazla basit sözcüğün ideal bir metinde aynı paragrafta kullanılması ifade zayıflığıdır. Başlangıç düzeyindeki yazarlar veya mesleğin doğası gereği orijinal metinle sınırlanan çevirmenler için bu sınır aynı cümlede birden fazla basit sözcük kullanmama” prensibiyle kolaylaştırılabilir. Diliniz esnekleştikçe basit sözcüklerin yardımına daha az ihtiyaç duyarsınız.

  • Birden fazla basit sözcüğün ideal bir metinde aynı paragrafta kullanılması ifade zayıflığıdır.
  • Kısıtlı kullanım: “olan, bulunan, yapılan, bu konuda, ile ilgili, hakkında, herhangi, şu an, her, alan”

Örnek:

Tifon, a respected fuel retailer, currently owns and operates 36 well positioned fuel stations all over in Croatia.

Saygın bir perakende yakıt şirketi olan Tifon şu an itibariyle Hırvatistan’ın her köşesindeki uygun noktalarda yer alan 36 adet yakıt istasyonunu elinde bulundurmakta ve işletmektedir.

Dragoman: Saygın perakende akaryakıt şirketi Tifon, halen Hırvatistan geneline yayılmış çok iyi konumlarda 36 akaryakıt istasyonunun sahibi ve işletmecisidir.

 

5- Sıralı İsimlerin Ekleri

Sıralı isimler ek aldığında, özellikle çoğul eklerinde çoğul ekini sadece en son sözcüğe eklemek yaygın bir yazı dili alışkanlığıdır. Eğer özne ile karışma riski yoksa ve sıralananları özellikle vurgulamak istemiyorsanız bunun yanlış olduğu söylenemez. Ama basın bültenleri gibi her sözcüğü bir şeye vurgu yapan metinlerde bizim yaklaşımımız ekleri virgülle ayırdığımız diğer sözcüklere de koymaktır.

İngilizcede bu tür ekler olmadığı için çeviri metinlerde gözden kaçabilir, özen gösterin.

Örnek:

WWF çevre ve doğal kaynakların savunucusudur.

WWF çevrenin ve doğal kaynakların savunucusudur.

 

6- Yanıltıcı doğrulara dikkat edin

  • Yol açmak, neden olmak, sebep olmak olumlu/olumsuz yan anlamları nedeniyle birbirlerinin yerine serbestçe kullanılamazlar.
  • “Include” – “içermek” olmayabilir

Örnek:

English: The unit includes an integral screen.

Klasik: Ünite entegre bir ekran içerir.

Dragoman: Ünitenin entegre ekranı vardır.

 

7-Yüklem çoğul mu tekil mi?

Özel isimler, kişiler, önemli olaylar, kurumlar için özne çoğulsa yüklem de çoğuldur. Nesneler, sıradan olaylar ve durumlar için özne çoğul dahi olsa yüklem tekil bırakılır.

Ayrıca, saygı veya kinaye amacıyla tekil özneler de çoğul yüklem alabilir.

Ör: Ağaçlar yapraklarını döktü.

Ör: Bakanlar meclise geldiler.

Ör: Ümit Beyefendi iyiler mi, acaba!,

 

8-“İle” bitişik mi ayrı mı yazılır?

Genel kabul gören bir kural olmamakla beraber, “ve” ile yer değişebiliyorsa “ile” ayrı yazılır. Bunun dışındaki durumlarda veya beraberindeki isimleri/nesneleri vurgulamayı amaçlamıyorsanız bitişik yazın.

 

Hata: Onu başarıları ile anacağız.

Dragoman: Onu başarılarıyla anacağız.

 

“ve” ile yer değiştirene örnek:

Ali ile Mehmet geldi. Ali ve Mehmet geldi.

 

Eski yazım kılavuzlarında sesli uyumuna uymayan ile’ler vardı. Necmiye Alpay’a göre bunlar kalkmıştır. Biz de kendisini örnek alıyoruz.

 

9-“Ya da” mı “veya” mı?

Her çevirmenin tercihi değişmekle beraber, yazı dilinde “veya”, konuşma dilinde “ya da” kullanılması önceliklidir. “veya”larınız bitince veya çoğalınca “ya da”lara başvurmanızı öneriyoruz.

 

10- Her “and” “ve” ile çevrilmemelidir

İngilizler “and” diyebilir, oysa Türkçemizin “olarak, olup, yaparak, vs.” bağ fiilleri vardır. Örneğe bakalım:

 

Örnek: “ve” yerine bağfiil kullanımı

İngilizce: He leaned and kissed me.

Türkçe: O uzandı ve beni öptü.

Dragoman: Uzanıp öptü beni.

 

İngilizce: Please sign in and try again

Türkçe: Giriş yapın ve tekrar deneyin.

Dragoman: Giriş yapıp tekrar deneyin.

 

Örnek: “ve” yerine “için” kullanımı

İngilizce: The account has expired and cannot be paid for.

Türkçe: Hesap artık geçersiz ve hesaba ödeme yapılamıyor.

Dragoman: Hesabınızın kullanım süresi dolduğu için ödeme yapılamıyor.

 

Anahtar Tavsiyeler

•            Bir, için, sahip, var gibi sözcükleri dikkatli kullanın

•            Basit sözcüklerden sakının

•            Çevrilemeyenleri dönüştürün

•            Fiili bulun

•            Eşanlamı bulun

•            Türkçenin eklerini kullanın

One thought on “Sevgili Türkçemiz

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir